Kušner je otišao iz Srbije, ali ne i sa Balkana. Hiljade građana Albanije danima protestuje protiv projekta izgradnje luksuznog odmarališta na zaštićenom području od strane kompanije povezane saa Džaredom Kušnerom, zetom Donalda Trampa, piše srbijanski portal Mašina. Pod sloganm „Albanija nije na prodaju“, demonstranti traže obustavu projekta i ostavku premijera Edija Rame.
Dok je u Srbiji branjeno kulturno-istorijsko nasljeđe, Albanija danas brani prirodu i javna dobra od izgradnje elitnog ljetovališta.
„Ivanka, odlazi“ i „Albanija nije na prodaju“ danima uzvikuje hiljade demonstranata iz glavnog grada. Područje oko kog se građanke i građani bune nalazi se na albanskoj obali Jadranskog mora.
Laguna Narta nalazi se na centralnom dijelu albanske obale i dio je zaštićenog područja Vjosa-Narta. Ovo područje od međunarodnog je značaja za ptice selice poput flamingosa i dom je više od 70 ugroženih vrsta i oko 200 vrsta ptica. Pored ovog zaštićenog područja, ugroženo je i ostrvo Sazan, poznato po svom biodiverzitetu.
Na ovom području planira se izgradnja luksuznog turističkog odmarališta koje će zauzeti više od 1,3 miliona kvadratnih metara. Projekat razvija kompanija „Zvernec South Adriatic Development“, koja se povezuje sa dvojicom milijardera iz Katara i Džaredom Kušnerom, zetom američkog predsjednika Donalda Trampa.
Kušner je 2024. godine predstavio planove da njegova investiciona kompanija Affinity Partners razvije luksuzno turističko odmaralište na ovom području, a početkom ove godine posjetio je lokaciju sa suprugom Ivankom Tramp. Albanske vlasti projekat predstavljaju kao značajnu stranu investiciju koja bi trebalo da doprinese razvoju turizma i ekonomije.
Zet američkog predsjednika iste godine je sklopio Investicioni ugovor sa Republikom Srbijom, sa planom da na mjestu zaštićenog kulturnog dobra kompleksa Generalštaba izgradi hotel. Nakon odlučne reakcije javnosti, niza protesta i podizanja optužnice protiv ministra kulture, Kušner se povukao iz projekta.
Početak protesta
Novinarka iz Albanije, Arbjona Čibuku, za Mašinu kaže da je masovne proteste pokrenuo incident koji se dogodio u području Vjosa-Narta, gdje su postavljene ograde sa bodljikavom žicom oko prostora na kome su u toku pripremni radovi za gradnju.
„Privatno obezbjeđenje je pokušalo da kidnapuje jednog demonstranta. Video-snimak ovog brutalnog nasilja brzo se proširio društvenim mrežama, što je razbjesnilo ljude i podstaklo ih da pozovu na protest koji je poslednjih dana postao masovan. Ljudi su se informisali putem društvenih mreža. Počeli su da dijele taj snimak, a potom su i poznate ličnosti i influenseri počeli da šire vijesti, pa je priča dobila velike razmjere. Ljudi su izašli na ulice i sada protestuju sa konkretnim zahtjevima upućenim vladi“, navodi Čibuku.
Kako kaže Čibuku, tokom inicijalnog incidenta nije bilo medijskog izvještavanja. Zapravo, gotovo da nije bilo izveštavanja o problemima u području Vjosa-Narta uopšte, iako oni nisu novi. Tek kada su protesti postali masovni, mediji više nisu mogli da ih ignorišu, kaže ona.
Novinarka navodi da su se pojavile optužbe da su protesti pod uticajem grčkih interesa, ali ističe da to nije tačno.
„Tu priču širili su vlada i mediji bliski vladi. Jedan medij, ABC News, objavio je takve informacije koristeći fotografiju generisanu vještačkom inteligencijom, koja je prikazivala demonstrante u autobusu na putu za Tiranu, gdje su navodno išli na protest“, objašnjava Čibuku.
„Na proteste su u početku pozvale nevladine organizacije, poput PPNEA iz Tirane, koja se dugo protivi razvoju projekata u Vjosa-Narti, uključujući i aerodrom na tom području. Otkako su protesti postali masovni, više nemaju jednog glavnog organizatora. Sada predstavljaju savez nevladinih organizacija, aktivista i građana. Sve odluke donose se na licu mjesta tokom protesta“, navodi novinarka.
Protesti nisu usmjereni protiv Kušnera
Čibuku ocjenjuje da protesti nisu usmjereni samo protiv Kušnera i ovog projekta, već da su počeli da obuhvataju mnogo šire probleme, poput masovnog turizma, uništavanja prirodnih dobara i netransparentnih investicija. Uostalom, kaže ona, iza Kušnerovog imena stoje i drugi akteri.
„Moram da razjasnim nešto što je nedavno otkriveno u istrazi BIRN Albanija: iza imena Džareda Kušnera i porodice Tramp zapravo stoje investitori i biznismeni bliski albanskoj vladi, poput Šefketa Kastratija, veoma poznatog biznismena koji upravlja aerodromom u Tirani, kao i druge ličnosti sa kriminalnom prošlošću. Dakle, Kušner nije jedina uticajna figura povezana sa ovim projektom, a upravo je nedostatak transparentnosti dodatno razbjesnio građane”.
Prema dokumentima do kojih je došao BIRN, pored Šefketa Kastratija, u projektu učestvuje mreža pojedinaca i kompanija, među kojima su i biznismen optužen za saradnju sa talijanskom mafijom, kao i bivši sudija koji je podnio ostavku nakon što su pokrenuta pitanja o porijeklu njegove imovine.
Albanska Agencija za borbu portiv korupcije pokrenula je istragu vezanu za projekat, ali zasad nema više detalja.
Pokret je pokazao izuzetnu odlučnost
Sagovornica Mašine vjeruje da bi protesti mogli da ostvare značajne rezultate. Najvažnija pobjeda, smatra ona, bila bi obustava trenutnih radova i revizija projekta.
„Nešto sam skeptičnija kada je riječ o spremnosti vlade da preispita Zakon o strateškim investicijama i druge kontroverzne propise. Ipak, pokret je pokazao izuzetnu odlučnost i uživa široku podršku, tako da ne mislim da će stati sada“, zaključuje Čibuku.
Područje Vjosa-Narta godinama je u fokusu ekoloških organizacija u Albaniji zbog infrastrukturnih i turističkih projekata, poput izgradnje aerodroma zbog kog su ekološke organizacije tužile vlasti 2022. godine.
