Evropska unija bi smanjila svoju ovisnost o američkim i kineskim tehnološkim kompanijama bez daljnjeg pogoršavanja tenzija s velikim silama, piše mađarski nezavisni medij Nepszava, vjerujući da EU ulazi u pravu tehnološku bitku.
„Ne možemo si priuštiti da budemo ovisni o drugima za tehnologije koje održavaju naše bolnice u funkciji, naše energetske mreže stabilnim, a naše usluge sigurnim“, rekla je Ursula von der Leyen, predsjednica Evropske komisije, u izjavi o paketu tehnološkog suvereniteta predstavljenom ove sedmice.
Podatke javnih vlasti uglavnom pohranjuju američke kompanije, dok EU zavisi od Kine za neke elemente svoje infrastrukture. Prijedlog uključuje dva nacrta zakona: jedan koji se fokusira na regulisanje vještačke inteligencije (AI) i usluga u oblaku, a drugi na razvoj proizvodnje čipova.
Nacrt zakona o vještačkoj inteligenciji i uslugama u oblaku od najveće je važnosti za sigurnost i dostupnost podataka. Tržište usluga u oblaku trenutno dominiraju američki tehnološki giganti Amazon, Microsoft i Google. (Suština usluga u oblaku je da se podaci ne pohranjuju na vlastitom računaru korisnika, već u udaljenim podatkovnim centrima kojima se može pristupiti putem internet veze.) Komisija traži od država članica da kategoriziraju različite vrste podataka prema sigurnosnim razmatranjima. Za podatke u prvoj kategoriji potrebno je samo da se podaci iz institucija EU pohranjuju u Evropi. Tek u četvrtoj, najstrožoj kategoriji, bit će obavezno da potpuna kontrola nad podacima ostane u rukama evropskih kompanija.
Nevladina organizacija Article 19 upozorava da ovo nije dovoljno za stvaranje istinske tehnološke nezavisnosti. Za većinu kategorija i dalje će postojati ovisnost o američkim tehnološkim kompanijama, jer one već posjeduju mnoge evropske podatkovne centre. Ograničenja ih u suštini isključuju samo iz kategorije četiri. Dok sama Evropska komisija tvrdi da oko 70 posto vladinih podataka spada u kategoriju jedan, najstrožiji propisi primjenjuju se samo na oko jedan posto podataka.
Trenutno funkcionisanje tržišta također nije povoljno za manje evropske kompanije i startupove. Države članice EU troše oko 264 milijarde eura godišnje na usluge Amazona, Googlea i Microsofta.
U ovoj situaciji, izmjena pravila o javnim nabavkama mogla bi pomoći. Kada bi donosioci odluka ne uzimali u obzir samo cijenu, već i aspekte poput sigurnosti, zaštite podataka ili zaštite okoliša, evropske kompanije bi mogle postati znatno konkurentnije.
Čini se da prijedlog Komisije ima mnogo suzdržaniji pristup principu “kupuj evropsko” nego što se očekivalo. Jedan od razloga za to može biti to što ne žele dodatno pogoršati sukob s američkim predsjednikom Donaldom Trumpom. Od stupanja na dužnost, Trump je djelovao kao snažan predstavnik interesa američkih kompanija i koristio je razne alate, od trgovinskih tarifa do pritiska na sigurnosnu politiku, protiv Evrope. Međutim, ovisnost o Kini također je ozbiljan problem. Kada je holandska vlada pokušala spriječiti kineskog proizvođača poluprovodnika Nexperia da preseli svoje proizvodne kapacitete u Kinu, odgovor je brzo stigao:
Zbog izvoznih ograničenja, došlo je do nestašice poluprovodnika u nekoliko oblasti evropske automobilske industrije.
Slična je situacija i u oblasti vještačke inteligencije. Većina vodećih kompanija za vještačku inteligenciju su američke ili kineske, a najpoznatiji evropski igrač trenutno je francuska kompanija Mistral AI. Evropska komisija je stoga sebi postavila i cilj poboljšanja tehnološke konkurentnosti. Države članice moraju pripremiti vlastite strategije za razvoj vještačke inteligencije i podsticanje inovacija kako bi ojačale pozicije lokalnih kompanija.
EU godinama pokušava podržati evropsku proizvodnju čipova. Prvi zakon o čipovima imao je za cilj mobilizaciju 43 milijarde eura investicija za proširenje proizvodnih kapaciteta, nakon što su posljednje godine pokazale koliko su ranjivi globalni lanci snabdijevanja. Trenutni, drugi zakon o čipovima ima za cilj stimulirati potražnju zajedničkim evropskim narudžbama. Međutim, prema Članu 19, ni to neće riješiti problem, jer tržištem i dalje mogu dominirati velike američke kompanije.
Kao dio predstavljenog paketa, Evropska komisija je objavila i dvije smjernice.
Jedan ima za cilj podsticanje korištenja sistema otvorenog koda, dok drugi nudi mapu puta za rješavanje izazova koji proizlaze iz energetskih potreba umjetne inteligencije i digitalizacije.
Centri podataka za umjetnu inteligenciju već čine 2,5 posto evropske potrošnje električne energije, a očekuje se da će taj udio nastaviti rasti. To predstavlja niz izazova, od integracije obnovljivih izvora energije do razvoja električnih mreža.
Nacrte zakona koji su sada predstavljeni i dalje mogu mijenjati Evropski parlament i vlade država članica. Neke političke snage – uključujući socijaliste, liberale i zelene – i nekoliko država članica, posebno Francuska, žele mnogo ambicioznije propise. Vjeruju da je tehnološki suverenitet Evrope zaista ugrožen.
Bilo bi bolje u više ruku
Prema riječima holandskog zastupnika u Evropskom parlamentu iz Zelenih, Kima van Sparrentaka, prijedlog bi trebao biti mnogo eksplicitniji u pogledu principa da države trebaju kupovati usluge od evropskih kompanija kad god je to moguće. Ako agencija nabavlja sve svoje IT potrebe od jednog dobavljača, gotovo je nemoguće konkurirati Googleu ili Microsoftu. Međutim, ako se, na primjer, dobavljač e-pošte, sistem kalendara ili druga digitalna rješenja odaberu odvojeno, onda bi se ovisnost o američkoj tehnologiji mogla postepeno smanjivati.
