“ISTORIJSKI ISKORAK” ILI REFINANSIRANJE PREŽIVLJAVANJA: NOVI MILIJARDERSKI DUG RS-A
Vlada Republike Srpske novo zaduženje na Londonskoj berzi predstavila je kao istorijski iskorak odgovorne vlasti, iako će kredit biti iskorišten za otplatu prethodnih dugova, dok se ukupni dug entiteta nezaustavljivo gomila.
Narod je, kako se navodi u saopštenju, na Londonskoj berzi zadužen za još milijardu maraka, uz fiksnu kamatnu stopu od 6,25 posto i rok dospijeća u aprilu 2031. godine. Geopolitičke krize, poručuju iz Ministarstva finansija, mogu brzo eskalirati, zbog čega bi inflacija mogla podivljati, kao 2022. godine, a vlast je tu da pravovremeno upravlja javnim dugom, što je u takvim okolnostima ključna obaveza svake vlade. Ovo je, dodaje se, značajan iskorak, posebno imajući u vidu okolnosti na globalnom tržištu nakon izbijanja rata na Bliskom istoku.
Ukratko, ovo je ton, ali i (neznatno parafraziran) sadržaj saopštenja Ministarstva finansija Republike Srpske, u kojem je najveće međunarodno zaduženje do sada predstavljeno kao – uspjeh.
Prevedeno, poruka glasi: ovako neugledni tražili smo da se zadužimo i sad moramo biti zahvalni što nas neko uopšte želi kreditirati.
Ovim “uspješnim” zaduženjem krajem aprila biće vraćen stari dug, 600 miliona KM glavnice sa iste berze. Kamate su, naravno, uredno plaćane prethodnih pet godina. Novi kredit, zapravo, služi da zatvori stari.
Izvršna vlast itekako zna – to nije investicija, već refinansiranje preživljavanja.
No, nastavimo u slavljeničkom tonu:
“Republika Srpska ovom emisijom otvorila je međunarodno tržište kapitala kao prvo izdanje sa tržišta u razvoju iz Evrope nakon početka konflikta, uz učešće investitora iz različitih dijelova svijeta, uključujući i velike američke penzione fondove i osiguravajuća društva koja ranije nisu ulagala u javni dug ovog entiteta. Interes investitora bio je izuzetno visok. Potražnja je premašila milijardu eura već nekoliko sati nakon objave, što predstavlja najveći interes u istoriji zaduživanja RS i gotovo tri puta veći nivo u odnosu na emisiju euroobveznica iz 2021. godine.”
Kraj slavlja!
MEĐUTIM
Krajem februara entitet se, umjesto planiranih 60 miliona KM, zadužio 75 miliona KM. Prethodno je otkazana aukcija trezorskih zapisa da bi se kod jedne domaće banke zadužilo 22 miliona KM. Krajem prošle godine, u više navrata: umjesto 20 miliona – 33,4 miliona; umjesto 50 – 66 miliona. U samo tri mjeseca ukupno 196,4 miliona maraka, 66,4 miliona KM više od planiranog iznosa.
Sistem kojim upravlja vladajuća struktura nezaustavljivo “grabi” prema dvije milijarde KM i 138 miliona KM zaduženja, cifri koja je bila upisana na prijedlogu Odluke o dugoročnom zaduživanju za 2026. godinu. Građani će rate vraćati po kamatnim stopama od 3,52 do 5,5 odsto.
U prošloj 2025. bilo je planirano ukupno zaduženje od 862 miliona KM, ali pred sam kraj godine odlučeno je da se cifra podeblja za još 219 miliona KM. Oni koji bi, prema riječima zvaničnika, trebalo da dobiju Nobelovu nagradu za ekonomiju, entitet su za 365 dana zadužili za oko 1,1 milijardu KM. Ukupni dug, kako je priznato iz resora finansija, tada je iznosio 6,8 milijardi KM.
“Ekonomski eksperti” iz zgrade Vlade početkom decembra prošle godine osmislili su plan za 2026. Dugoročno će se zadužiti za milijardu i 700 miliona KM, a kratkoročno, trezorskim zapisima, do 438 miliona KM. Prema projekcijama iz Ministarstva finansija, ukupni dug na kraju ove godine biće 7,2 milijarde KM, a građanima će na naplatu doći rate od ukupno 1,57 milijardi KM.
Posljednje zaduženje od milijardu KM najavljeno je početkom februara.
“Planiramo ponovo izlazak na međunarodno finansijsko tržište. Mislim da je u završnoj fazi sve ono što smo pregovarali zadnjih dana, tražimo najpovoljnije ponuđače kako bi mogli da obezbijedimo taj plasman. Ali je veoma bitno da se to ponovo dešava na međunarodnom tržištu.”
Na sve ovo u Republici Srpskoj na milionska zaduženja nisu imuni ni gradonačelnici i načelnici opština, kao ni uprave javnih preduzeća. Dakako, to su drugi džepovi građana. Na primjer, Elektroprivreda RS za samo godinu – 25 miliona, pa 25 miliona pa pet miliona; Aerodromi RS – šest miliona; Rudnik i Termoelektrana Ugljevik – 20 miliona KM; Grad Trebinje – osam miliona KM, Grad Prijedor – 10 miliona KM.
