198 osoba s kandidatskih lista na čelu udruženja koja dobijaju javni novac
Sa državnog i entitetskih nivoa vlasti u Bosni i Hercegovini podijeljeno je više od tri hiljade grantova za preko dvije hiljade nevladinih organizacija, ukupne vrijednosti 46 miliona konvertibilnih maraka. Podaci koje je prikupio i obradio Transparency International u BiH pokazuju da se i dalje radi o netransparentnom procesu, punom pravnih nedosljednosti i političkog uticaja.
Iako je riječ o javnom novcu, u brojnim slučajevima sredstva su dodjeljivana bez javnog poziva, bez jasnih kriterija i bez mogućnosti uvida u to koje su organizacije, po kojem osnovu i za koje namjene dobile budžetsku podršku. Na sve to godinama upozoravaju revizorske institucije, ali se stanje ne popravlja.
Posebno je zabrinjavajuća povezanost dijela civilnog sektora sa politikom. Čak 198 osoba koje su se nalazile na kandidatskim listama za različite nivoe vlasti danas se nalazi na čelu nevladinih organizacija koje primaju javna sredstva. Među njima ima i aktuelnih funkcionera, što predstavlja direktno kršenje zakona o sukobu interesa. Pojedine organizacije, iako finansirane iz budžeta, učestvovale su u političkim kampanjama, što je zakonom izričito zabranjeno.
Državni nivo: Sporni grantovi i rodbinske veze
Na državnom nivou podijeljeno je oko 5,5 miliona KM. Najveći dio sredstava tradicionalno dodjeljuje Ministarstvo civilnih poslova BiH, i to uglavnom bez javnog poziva. Revizori godinama ponavljaju da se na taj način ne može utvrditi po kojim kriterijima se novac dodjeljuje, niti postoji adekvatna kontrola utroška.
Dodatne summje izaziva i podatak da je jedno udruženje iz Gornje Grapske dobilo 50.000 KM od Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice. Prema medijskim navodima, čelnik tog udruženja je u rodbinskoj vezi s resornim ministrom.
Novac iz budžeta redovno odlazi i jednom udruženju iz Jajca, koje pored sredstava Vijeća ministara dobija i novac iz budžetske rezerve, po odluci visokog zvaničnika iz Doma naroda. Član predsjedništva tog udruženja istovremeno je i delegat jedne od vladajućih stranaka u Domu naroda Parlamenta FBiH.
Republika Srpska: Penzionersko udruženje u službi politike
U Republici Srpskoj je kroz nekoliko ministarstava podijeljeno oko 6,4 miliona KM. Najveći pojedinačni iznos – 710.000 KM – dobilo je Udruženje penzionera Republike Srpske. Na čelu tog udruženja nalazi se osoba koja je na tu funkciju došla s mjesta predsjednika aktiva penzionera jedne od vladajućih stranaka.
Tokom izbora za predsjednika Republike Srpske, čelnik udruženja javno je pozvao penzionere da glasaju za kandidata te iste stranke, čime je prekršen Zakon o udruženjima i fondacijama RS, koji nevladinim organizacijama zabranjuje učešće u političkim kampanjama.
Najviše sredstava u entitetu dijeli Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite, koje bilježi i najniži nivo transparentnosti. Uprkos pravosnažnim sudskim presudama, ovo ministarstvo nije dostavilo podatke o nenamjenskom trošenju novca od strane boračkih organizacija, koje su, prema revizorskim nalazima, sredstva trošile na plate i administrativne rashode umjesto na projektne aktivnosti.
Federacija BiH: Najviše novca, najmanje odgovornosti
Sa nivoa Federacije BiH podijeljeno je više od 24 miliona KM, što je najveći iznos među svim nivoima vlasti. Federalni revizori su utvrdili da ne postoje mjerljivi kriteriji za vrednovanje projekata, niti jasna procedura za dodjelu sredstava. Posebno je problematično što su se dodatna sredstva dodjeljivala iz budžetske rezerve, bez ikakvih kriterija, čime su federalni ministri prekoračili svoja ovlaštenja.
Istraživanja pokazuju da ključne institucije u FBiH koje dodjeljuju grantove bilježe pad transparentnosti, što otvara dodatni prostor za korupciju i zloupotrebe.
Brčko Distrikt: Najveći procenat izdvajanja, brojne afere
Vlasti Brčko Distrikta izdvojile su gotovo 10 miliona KM za nevladine organizacije, što je u odnosu na veličinu budžeta najveći procenat izdvajanja. Distrikt je, međutim, bio potresen brojnim aferama vezanim za dodjelu grantova.
Revizori su pozvali na uspostavu centralnog registra dodijeljenih donacija, kako bi se omogućila efikasnija kontrola. Ipak, ni na državnom ni na entitetskim nivoima takvi registri još uvijek ne postoje.
Umjesto zaključka
Podaci Transparency Internationala pokazuju da se javni novac i dalje dijeli netransparentno, da su političke veze često presudnije od kvaliteta projekata i da su zakonske zabrane često mrtvo slovo na papiru. Sve su češći primjeri udruženja koja nemaju osnovnu internet prezentaciju niti objavljuju izvještaje o radu, ali redovno dobijaju budžetska sredstva. Pojedina od njih javni novac koriste i za političko djelovanje, iako je to izričito zabranjeno.
