Bosna i Hercegovina se suočava s ozbiljnom finansijskom krizom u sektoru kontrole letenja, što bi moglo dovesti do potpunog prekida rada BHANSA-e, državne agencije za kontrolu vazdušnog prostora. Nakon što je zemlja izgubila pravni spor protiv slovenačke kompanije Viaduct, ova firma sada pokušava da zaplijeni sredstva koja Eurocontrol inače uplaćuje BHANSA-i. Kao rezultat, Eurocontrol je zamrznuo sve isplate, što je stvorilo neposrednu finansijsku blokadu.
Podsjećanja radi, Vlada Republike Srpske je 2004. godine dodjelila koncesiju Viaductovoj kompaniji “HES Vrbas” za izgradnju hidroelektrana na rijeci Vrbas. Međutim, iste godine vlasti RS su odobrile koncesiju za hidroelektranu Bočac 2, čime je onemogućena realizacija prvobitnog projekta Viaducta. Suočen s gubicima, Viaduct je 2014. godine pokrenuo arbitražni postupak, tvrdeći da je pretrpio štetu zbog raskida ugovora.
Međunarodno arbitražno vijeće u Vašingtonu donosi konačnu presudu u korist Viaducta, obavezujući Bosnu i Hercegovinu na isplatu 40 miliona eura. Sa zateznim kamatama, dug danas premašuje 70 miliona eura.
Prvobitni dug tako je, ignorisanjem od strane vlasti u Republici Srpskoj, narastao više desetina puta!
Prije nekih desetak dana Savjet ministara usvojio je zaključak da se najkasnije u roku od 15 dana ( rok ističe za par dana ), pripremi prijedlog rješenja za izvršenje isplate potraživanja, uključujući glavni dug, kamate i troškove arbitražnog postupka prema slovenačkoj kompaniji.
Podsjetimo, Agencija za pružanje usluga u vazdušnoj plovidbi BiH (BHANSA) je pisala institucijama na nivou BiH, a u dopisu je zatraženo urgentno rješavanje situacije po pitanju dugovanja BiH.
“Evropska organizacija za bezbjednost vazdušne plovidbe (Eurocontrol) nas je obavijestila da joj je Izvršnim nalogom o zapljeni od strane sudskih izvršilaca iz Brisela, 21. marta 2025. godine naloženo da zamrzne i ne izvršava bilo kakva dalja plaćanja prema državi BiH i BHANSA” stoji u upozorenju BHANSA-e
Evropski sindikat kontrolora leta upozorio je da bi sistem kontrole avio saobraćaja u Bosni i Hercegovini mogao doživjeti potpuni kolaps, što bi moglo imati ozbiljne posljedice za cijelu Evropu. Istovremeno traže veću zaštitu i imunitet za Eurocontrol. Saopštenje je objavio ugledni njemački magazin Focus.
“Budući da prihodi od preletnih taksi čine čak 90% budžeta BHANSA-e, agencija je sada na ivici operativnog kolapsa. U najgorem scenariju, to bi moglo značiti potpuno gašenje kontrole letenja u BiH, zatvaranje glavnih aerodroma u Sarajevu, Banjaluci, Mostaru i Tuzli, prekid medicinskih i humanitarnih letova, kao i otpuštanje stručnog kadra” objavili su evropski kontrolori leta.
Prema nezvaničnim informacijama, stav BHANSA za sada je da se ne zatvara vazdušni prostor pošto bi posljedice bile katrastofalne za čitavu BIH ali ukoliko se ništa ne riješi biće primorani da prestanu pružati usluge kontrole vazdušnog prostora
Značaj bosanskohercegovačkog vazdušnog prostora daleko prevazilazi granice zemlje – on je ključna tranzitna tačka u jugoistočnoj Evropi. Preusmjeravanje letova u susjedne zemlje moglo bi izazvati ozbiljnu preopterećenost evropskog vazdušnog saobraćaja. Zbog toga evropska organizacija ATCEUC upozorava da ovaj problem ne ugrožava samo BiH već i širi evropski vazdušni sektor.
Kao rješenje, ATCEUC poziva belgijske vlasti da ojačaju pravnu zaštitu Eurocontrol-a, kako bi spriječili da finansijski problemi pojedinačnih država naruše stabilnost cjelokupnog sistema kontrole letenja u Evropi.
Izvor: BUKA
