Uprkos usporenju ekonomske aktivnosti u razvijenim zemljama, novčane doznake bosanskohercegovačke dijaspore u domovinu ne samo da nastavljaju rasti, već predstavljaju jedan od najstabilnijih izvora deviznog priliva. Ovi tokovi sredstava imaju, u uslovima Valutnog odbora (Currency Board), presudan značaj za očuvanje monetarne stabilnosti i jačanje povjerenja u domaću valutu – konvertibilnu marku, kako ističe Centralna banka Bosne i Hercegovine (CBBiH).
Doznake su postale vitalna komponenta BH ekonomije, izravno utičući na raspoloživi dohodak domaćinstava, potrošnju i životni standard. Posebno su značajne za domaćinstva s nižim primanjima, kojima čine temelj finansijske sigurnosti. Prema dostupnim podacima, u 2023. godini ukupni tekući transferi iznosili su 5,26 milijardi KM, od čega 3,79 milijardi KM čine novčane doznake iz inostranstva. U 2024. taj trend rasta se nastavio, s ukupnim transferima od 5,69 milijardi KM, od kojih su doznake činile 4,16 milijardi KM. U prvih devet mjeseci 2025. godine personalni transferi dostigli su 3,26 milijardi KM, što čini impresivnih oko 7,8% bruto domaćeg proizvoda (BDP-a).
Uloga doznaka daleko premašuje direktan uticaj na potrošačku moć. One su temeljni stub za održavanje Valutnog odbora, kojim je KM čvrsto vezana za euro. Doznake direktno doprinose povećanju deviznih rezervi CBBiH, što je ključni uslov za nesmetano funkcionisanje Valutnog odbora. S obzirom da je BiH neto uvoznik roba, priliv doznaka značajno ublažava deficit tekućeg računa, pomažući u održavanju makroekonomske ravnoteže. “Kao stabilan izvor deviznih priliva, doznake pozitivno utiču na platni bilans i nivo deviznih rezervi CBBiH, čime se jača monetarna stabilnost i održavanje valutnog odbora,” ističu iz Centralne banke. Iako CBBiH nema zvaničnu razbijenu statistiku po zemljama, smatra se da glavni izvori priliva su zemlje zapadne Evrope, Skandinavije i Sjeverne Amerike, gdje je bh. dijaspora najbrojnija.
CBBiH ističe da bi se, uz postojeću ulogu u podršci životnom standardu, u dugoročnim razvojnim programima trebale osmisliti mjere za usmjeravanje dijela ovih sredstava ka produktivnim investicijama i proizvodnim sektorima, kako bi doprinijele održivijem ekonomskom rastu. Paralelno, CBBiH intenzivno radi na digitalnoj transformaciji platnog prometa kako bi priliv doznaka bio još brži, sigurniji i jeftiniji. Uvođenje Instant plaćanja ima za cilj omogućiti obradu elektronskih uplata u realnom vremenu, koristeći i moderne alate poput QR kodova. Prijedlog u SEPA područje omogućit će značajno brža i jeftinija prekogranična plaćanja u evrima, što će izuzetno pogodovati i dijaspori i primaicima u BiH. Kao dio finansijske edukacije, CBBiH u saradnji sa Svjetskom bankom objavljuje i ažurira Vodiče za digitalna plaćanja, edukujući građane o najnovijim trendovima i sigurnim praksama.
Doznake dijaspore nisu samo socijalna mreža sigurnosti za hiljade porodica, već su i kĺjučni makroekonomski stabilizator za Bosnu i Hercegovinu. Njihov stabilan priliv čini neophodnu potporu Valutnom odboru i deviznim rezervama. Budući izazov leži u tome da se, uz nastavak digitalnog olakšavanja tokova, dio ovih sredstava kanališe i u produktivne investicije, čime bi njihov doprinos ekonomskom razvoju postao još i dublji i održiviji.
