Istinomjer je tokom mandata 2022–2026. pratio ukupno 1.047 predizbornih obećanja i postizbornih mjera na nivou Vijeća ministara BiH, Vlade Federacije BiH, Vlade Republike Srpske i Vlade Kantona Sarajevo. Njih 154, odnosno 14,7 posto, u potpunosti je ili većim dijelom realizovano na svim nivoima vlasti. Rezultati ipak nisu potpuno uporedivi: monitoring Vlade RS zaključen je ranije zbog prestanka mandata Vlade Radovana Viškovića, dok su se u Kantonu Sarajevo pratile postizborne mjere skupštinske većine, a ne klasična predizborna obećanja.
U mandatnom periodu 2022–2026. Istinomjer je pratio realizaciju 251 predizbornog obećanja stranaka koje participiraju u radu Vijeća ministara BiH, 496 obećanja stranaka koje čine Vladu Federacije BiH, 106 obećanja stranaka koje su formirale Vladu Republike Srpske te 194 mjere iz “Programa skupštinske većine u Kantonu Sarajevo 2023–2026”.
Na nivou Vijeća ministara BiH dvije najviše ocjene dobilo je 20 obećanja, odnosno osam posto, na nivou Vlade FBiH 68, odnosno 13,7 posto, dok je u Kantonu Sarajevo takvu ocjenu dobila 51 od 194 mjere, odnosno 26,3 posto.
U Republici Srpskoj potpuno ili većim dijelom ispunjeno je 15 od 106 obećanja, odnosno oko 14 posto, ali je taj monitoring zaključen nakon nepune tri godine mandata.
Vijeće ministara BiH
Vijeće ministara BiH ima najslabiji rezultat među nivoima čiji je monitoring trajao do pred početak izborne kampanje. Osam obećanja potpuno je ispunjeno, 12 ispunjeno većim dijelom, 59 djelimično, a 51 manjim dijelom. Čak je 118 obećanja partija koje su formirale ovaj nivo izvršne vlasti ostalo neispunjeno.
Nominalno, najviše ispunjenih obećanja zabilježeno je u oblasti pravne države. Ispunjenim su ocijenjena, između ostalih, obećanja o usvajanju Zakona o sprečavanju sukoba interesa i izmjenama Zakona o VSTV-u, i to zbog načina formulacije samog obećanja. Šira reforma pravosuđa, koju od nas očekuje i Evropska unija, nije se desila.
Sličan rezultat zabilježen je i u vanjskoj politici. Obećanja o ispunjavanju 14 prioriteta iz Mišljenja Evropske komisije, institucionalnim reformama i ubrzanju EU puta ocijenjena su djelimično ispunjenim, i to najviše zbog aktivnosti u prvom dijelu mandata. Djelimičnio ispunjenim ocijenjeno je i obećanje o ubrzanju NATO puta, dok pristup inicijativi “Otvoreni Balkan”, koje je jedno od dva obećanja SNSD-a koja se odnose na državni nivo, nije ispunjeno. Među rijetkim završenim procesima u ovoj oblasti nalazi se regulacija boravka digitalnih nomada. Izmjenama i dopunama Zakona o strancima predviđeno je da digitalni nomadi koji rade na daljinu za kompaniju ili vlastitu firmu registrovanu izvan BiH mogu raditi iz Bosne i Hercegovine bez radne dozvole do 90 dana u periodu 180 dana.
Ekonomija je još jedna oblast u kojoj veliki broj ambicioznijih obećanja nije ostvaren.
Nije uvedena diferencirana stopa PDV-a, nije povećano oporezivanje luksuza niti je izmijenjen Zakon o politici direktnih stranih ulaganja. Nije došlo do kreiranja institucionalnog okvira za upravljanje poljoprivredom na državnom nivou, zbog čega nisu stvoreni preduslovi za korištenje pretpristupnih fondova EU namijenjenih poljoprivredi.
Jedino prekršeno obećanje na državnom nivou odnosilo se upravo na poreznu politiku. Naša stranka obećala je smanjenje praga za registraciju PDV obveznika, ali je prag tokom mandata, suprotno obećanom, povećan.
Ekonomija, iako oblast s najvećim brojem obećanja na državnom nivou, nije donijela odgovarajući nivo rezultata. Nisu uvedene diferencirane stope PDV-a, nisu stvoreni puni preduslovi za korištenje evropskih poljoprivrednih fondova niti je formirano državno ministarstvo poljoprivrede.
Među obećanjima ispunjenim većim dijelom nalaze se pojedine mjere iz oblasti digitalizacije i porezne politike, dok su obećanja o pristupanju NATO-u i dijelu mjera energetske tranzicije realizovana tek manjim dijelom.
Vlada FBiH
Na federalnom nivou, 20 obećanja ocijenjeno je potpuno ispunjenim, a njih 48 ispunjeno je većim dijelom. Djelimično su realizovana 134 obećanja, dok je 60 ispunjeno manjim dijelom, a njih 223 ostala su neispunjena.
Vidljiviji rezultati ostvareni su u pojedinim ekonomskim i socijalnim politikama. Ispunjena su obećanja o smanjenju poreznog opterećenja rada, regulativi o minimalnoj plati, Strategiji razvoja turizma i sistemu garancija porijekla električne energije. Više ocjene dobila su obećanja o programima zapošljavanja mladih i žena, povećanju pojedinih socijalnih naknada, podršci start-up kompanijama, budžetskoj podršci malim i srednjim preduzećima, kao i obećanja o izdvajanju za poljoprivredu.
S druge strane, veliki dio ambicioznijih strukturnih reformi nije proveden. Nije uvedeno progresivno oporezivanje, nisu usvojeni najavljeni novi zakoni iz oblasti privatizacije, a do pokretanja investicija u HE Vranduk i Blok 7 nije došlo u proteklom mandatu federalne Vlade. .
Slična slika vidljiva je i u obrazovanju. Povećana su izdvajanja za nauku i visoko obrazovanje, ali nisu realizovane sistemske promjene poput ukidanja sistema “dvije škole pod jednim krovom”, smanjenja broja obrazovnih nivoa vlasti i donošenja novih strateških dokumenata.
Realizacija obećanja iz oblasti pravne države bila je neujednačena. Uspostavljanjem Posebnog odjela za suzbijanje korupcije, organizovanog i međukantonalnog kriminala pri Federalnom tužilaštvu ispunjeno je obećanje koje se tiče implementacije seta antikorupcijskih zakona u Federaciji BiH. S druge strane, kada je riječ o zaštiti zviždača, Vlada FBiH utvrdila je Nacrt zakona o zaštiti prijavilaca nepravilnosti, koji su oba doma Parlamenta FBiH usvojila u formi nacrta 2024. godine, ali mehanizam zaštite do kraja posmatranog perioda nije u potpunosti uspostavljen.
Među obećanjima koja nisu realizovana nalaze se i izmjena Ustava FBiH, ukidanje zakonodavne i izvršne vlasti na nivou kantona, uvođenje progresivnog oporezivanja te donošenje niza zakona poput onih o reviziji privatizacije, o sindikatima, o štrajku itd.
Vlada RS
Monitoring predizbornih obećanja Vlade Republike Srpske zaključen je ranije, nakon prestanka mandata Vlade Radovana Viškovića. Zbog toga se njegovi rezultati ne mogu neposredno porediti sa završnim rezultatima ostala tri nivoa vlasti.
Od 106 praćenih obećanja, pet je ispunjeno, a deset je ocijenjeno kao ispunjeno većim dijelom. Među konkretnijim rezultatima bili su izgradnja i opremanje bolnica u Trebinju i Doboju, početak izgradnje HE Dabar te povećanje agrarnog budžeta i poljoprivrednih podsticaja.
Istovremeno, veliki broj najavljenih infrastrukturnih projekata nije završen. Izgradnja autoputa do Beograda, autoputa Vukosavlje – Brčko, brze ceste Bijeljina – Zvornik – Sokolac i rekonstrukcija puta Foča – Šćepan-Polje realizovane su tek manjim dijelom, dok se na realizaciji više drugih cestovnih projekata, ali i aerodroma u Trebinju, radilo malo ili gotovo nikako, a koji su se našli među obećanjima pred Opće izbore 2022. godine. Detaljnije možete čitati u posebnom izvještaju Istinomjera.
Kanton Sarajevo
Najveći udio potpuno ili većim dijelom realizovanih mjera zabilježen je u Kantonu Sarajevo. Od 194 mjere iz postizbornog sporazuma kantonalne skupštinske većine, 18 ih je u potpunosti realizovano, dok su 33 realizovane većim dijelom. Djelimično je realizovana 41 mjera, dok je manjim dijelo realizovano njih 36, te je bez ikakve realizacije ostalo 45 mjera.
Nakon ostavke Nihada Uka u oktobru 2023. godine i formiranja nove većine, usvojen je novi Program skupštinske većine za mandatni period 2023–2026. Realizacija mjera koje su bile u prvom programu, ali se nisu našle u novom programu, ocijenjena je zaustavljenom.
Najvidljiviji rezultati tokom proteklog mandata zabilježeni su u javnom prevozu.
U potpunosti su realizovane mjere koje se odnose na rekonstrukciju postojeće i izgradnju nove tramvajske pruge, trolejbusku mrežu do Vogošće i nabavku novih vozila za javni prevoz, dok je adaptivno upravljanje saobraćajem ocijenjeno ispunjenim većim dijelom. Istovremeno, nije realizovana mjera o osnivanju posebnog javnog preduzeća za javni prevoz.
Konkretniji pomaci zabilježeni su i u obrazovanju i zdravstvu. Usvojen je Zakon o odgoju i obrazovanju u osnovnoj i srednjoj školi KS, dok su kurikularna reforma, opremanje škola i rekonstrukcija školskih prostora ocijenjeni ispunjenim većim dijelom. U zdravstvu je ispunjena mjera nastavka screening programa za rano otkrivanje malignih oboljenja.
Nasuprot tome, bez realizacije su ostale pojedine institucionalne i zakonske mjere, među njima novi zakon o lokalnoj samoupravi, transformacija Kantona Sarajevo, Zakon o studentskom standardu, Fondacija za nauku KS i novi zakon o socijalnoj zaštiti.
Među mjerama realizovanim većim dijelom nalaze se revitalizacija Bjelašnice i Igmana, rekonstrukcija školskih prostora i sanacija azila u Prači, dok su mjere iz Plana urbane mobilnosti, potpuna digitalizacija visokog obrazovanja i usklađivanje broja timova porodične medicine s potrebama stanovništva realizovane tek manjim dijelom.
Svi nivoi vlasti započinjali su veliki broj aktivnosti, ali je znatno manji broj obećanja i mjera doveden do stepena realizacije koji omogućava ocjenu “ispunjeno” ili “ispunjeno većim dijelom”. Takvu ocjenu na kraju mandata dobila su 154 obećanja, odnosno njih tek 14,7 posto.
