Najavljene izmjene u načinu obračuna najniže penzije u Federaciji BiH predstavljaju važan iskorak u odnosu na dosadašnji sistem, ali istovremeno otvaraju niz pitanja o pravičnosti, transparentnosti i stvarnoj socijalnoj sigurnosti budućih penzionera.
Prema pojašnjenju Ministarstva rada i socijalne politike FBiH, najniža penzija se više ne posmatra kao fiksni, jednaki iznos za sve koji ispune minimalne uslove. Novi model uzima u obzir više faktora – prije svega godine staža, visinu plata i uplaćenih doprinosa tokom radnog vijeka, kao i posebne kategorije staža, poput ratnog, koji se bodovno vrednuje povoljnije.
U praksi to znači da dvije osobe sa istim brojem godina staža više neće nužno imati istu penziju. Presudnu ulogu imat će visina doprinosa koji su uplaćivani tokom radnog vijeka, dok zakonski propisana najniža penzija ostaje kao zaštitni mehanizam za one kod kojih bi izračunati iznos bio ispod tog minimuma.
Možda pravednije, ali sigurno složenije
Na papiru, novi sistem teži većoj pravičnosti – onima koji su imali veće plate i uredno uplaćivali doprinose omogućava se veća penzija, čak i u okviru najnižih kategorija. Međutim, istovremeno se uvodi i veća složenost u obračun, što kod građana izaziva nesigurnost i nepovjerenje.
BiH ima dugogodišnji problem neujednačenih plata, neuvezanog staža i neplaćenih doprinosa. U takvom sistemu, dodatna komplikacija u formuli može dovesti do situacije u kojoj veliki broj građana, uprkos dugom radnom vijeku, i dalje ostaje na samoj granici egzistencije.
Zaštitni minimum nije rješenje problema
Ministarstvo naglašava da zakonski minimum penzije služi kao zaštita, a ne kao ograničenje. Ipak, ta zaštita ne rješava suštinske probleme: niske plate tokom decenija rada, nesigurne oblike zaposlenja i izostanak ozbiljne kontrole uplata doprinosa.
Drugim riječima, promjena načina obračuna ne može nadomjestiti strukturne slabosti tržišta rada i dugogodišnje ekonomske nejednakosti koje se sada reflektuju upravo na penzije.
Bez sistemskih reformi – ograničen domet promjena
Penzioni sistem u BiH već godinama funkcioniše pod pritiskom nepovoljnog odnosa broja zaposlenih i penzionera. Bez šire ekonomske strategije, rasta plata i jačanja radnih prava, ni novi model obračuna neće donijeti suštinsku sigurnost.
Zaključno, izmjene u obračunu najniže penzije mogu predstavljati korak ka pravednijem sistemu, ali same po sebi nisu dovoljne. Bez dubljih reformi i stvarnog poboljšanja uslova rada, penzija – čak i „pravednije“ izračunata – za mnoge će i dalje ostati nedovoljna za dostojanstven život.
