U poslednje vrijeme po brojnim medijima aktuelne su priče o tome kako se naši ljudi vraćaju iz inostranstva a sve je začinjeno propagandnom pričom domaćih vlasti u Bosni i Hercegovini i Srbiji koje u svemu vide svoje zasluge
U većini medija kao razlozi povratka osim ekonomskih jer “zapad nije što je nekad bio” navode se i politički odnosno neprihvatanje “woke kulture” i suživota sa drugim emigrantima koji dolaze sa Bliskog istoka. Da li je ovo istina ili se radi o desničarskoj propagandi?
Za početak treba reći da zvaničnih podataka nema niti o broju ljudi koji su otišli niti o broju ljudi koji su se vratili. Ukoliko okrenete telefon bilo kojeg od tri statistička zavoda u Bosni i Hercegovini dobićete podatke za sve i svašta, od ukupnog bilansa stoke, do ukupne težine svih goveda, i sl.
Sve se precizno broji i mjeri, samo ljude koji odlaze niti jedan zavod ne broji. BiH nije 2023. godine radila popis stanovništa pa zavodi barataju s brojkama sa popisa 2013. godine od kojih se oduzima prirodni priraštaj. Podatak o broju ljudi koji odlaze nema niko.
Kako nema egzaktnih podataka kao najrelevantniji pokazatelj uzimaju se podaci o boravišnim dozvolama koje uredno vode zemlje Evropske unije i koji pokazuju da se katastrofalni demografski trendovi iseljavanja iz BiH i Srbije nisu promijenili. NAPROTIV.
Bosna i Hercegovina
Prve boravišne dozvole (first residence permits) su jedan od najrelevantnijih i najkonkretnijih izvora podataka o stvarnom migracionom prilivu trećih državljana (osoba van EU). Ne uključuju osobe koje su već bile u EU kao radnici ili studenti sa kratkoročnim vizama i ne beleže državljane EU koji se sele unutar EU (jer im ne treba boravišna dozvola).
Prema podacima Eurostata masovni trend povećanja ovih dozvola za BiH počinje negdje 2016. godine i od tada je u drastičnom porastu s izuzetkom 2020. godine kada smo imali COVID pandemiju. Ovi podaci sigurno ne odgovaraju tačnom broju ljudi koji su napustili BiH ali svakako pokazuju trendove.
Broj prvih dozvola boravka odnosi se na dozvole koje se izdaju u svrhu zaposlenja, spajanja porodice, obrazovanja ili iz ostalih razloga. U ove podatke ne ulaze dozvole koje su produžene nego se isključivo odnose na osobe koje su dobile prvu dozvolu boravka odnosno do tada nisu boravile legalno u zemljama EU pod ovim razlozima (zaposlenje, spajanje porodice, obrazovanje).
Iz BiH je godišnje do 2015. godine u zemljama EU prvu vizu dobijalo manje od 20 000 ljudi godišnje da bi se taj broj naglo povećao na skoro 57.000 u 2019. godini. Trend je usporila pandemija COVID kada je taj broj pao na oko 39.000 da bi se počeo povećavati narednih godina i ponovo prešao 50.000 u 2022. godini i 48.400 u 2023. godini.
Dakle u slučaju BiH, iako nije dostupan “broj ljudi koji se vraćaju”, broj onih koji odlaze prvi put i dalje je u porastu i katastrofalan za zemlju koja je 2013. godine popisala oko 3,5 miliona stanovnika.
Poređenja radi, iz Moldavije koja ima oko 2,5 miliona stanovnika prvu vizu godišnje dobije oko 20 000 ljudi po podacima Eurostata. Građanima ratom zahvaćene Ukrajine koja je do rata imala oko 40 miliona stanovnika, EU zemlje izdaju oko 300 000 prvih viza godišnje.
Da li se građani BiH vrćaju?
Naravno, svi koji dobiju prvu vizu ne ostanu u EU i ovaj broj treba uzeti isključivo u kontekstu trendova a ne kao pokazatelj stvarnih demografskih gubitaka.
Ne postoji tačan podatak koliko je ovih dozvola poništeno ali ukupna broj boravišnih dozvola koje građani BiH imaju u EU je takođe u porastu i to značajnom. Šta sadrži “ukupan broj boravišnih dozvola” po Eurostatu?
Obuhvata sve građane BiH koji imaju važeću boravišnu dozvolu u zemlji EU bez obzira da li je to prva, produžena, promenjena ili dugoročna dozvola. Ne obuhvata ljude koji su u međuvremenu naturalizovani (postali građani EU) a ne prikazuje ni unutrašnje migracije u EU.
Dakle i ukupan broj dozvola se povećava pa je recimo u 2022. godine povećan za oko 22 000. Dodatno treba imati u vidu i to da je te godine građanima BiH izdato i oko 6.000 državljanstva i da je ova brojka takođe u porastu.
Pored ovoga kako se radi o velikom broju od skoro pola miliona ljudi sa boravišnim dozvolama tu treba ukalkulisati i gubitke nastale prirodnim priraštajem. Takođe imamo i sezonske radnike, ljude koji migriraju unutar EU, one koji ne ostanu dovoljno dugo da se ubroje u povećanje ukupnog broja dozvola na kraju godine.
Dakle, broj prvih dozvola (oko 50.000 u 2022. godini) nije ekvivalentak povećanju ukupnog broja dozvola u toj godini (23.000) i kada se oduzme sve navedeno (državljanstva, prirodni prirašta, migracije unutar EU i sl) svakako tu spada i jedan broj ljudi koji ne nastave raditi u EU ili se vrate u BiH. Ipak ovaj trend se ne mijenja, ta razlika postojala je i ranijih godina. Tako je 2018. izdato 56.000 prvih dozvola boravka a ukupan broj dozvola povećan je za oko 31.000.
Dakle, posmatrajući trendove, ne možemo govoriti o bilo kakvim promjenama jer s trend masovnog iseljavanja nastavlja, u porastu je i broj prvih dozvola i broj ljudi koji uzimaju državljanstova, a nekakvog ozbiljnijeg trenda smanjenaj broja boravišnih dozvola nema.
Srbija
Statistika Eurostata pokazuje slične trendove kada je u pitanju iseljavanje stanovnika iz Srbije u zemlje Evropske unije.
Ipak broj izdatih dozvola građanima Srbije je na istom nivou kao i za BiH s tim da treba imati u vidu to da Srbija ima gotovo duplo veću populaciju.
Dakle broj prvih dozvola koji se godišnje izda za Srbiju, ponovo je blizu nivoa na kojem je bio i prije pandemije COVID-19.
Ukupan broj građana Srbije sa boravišnom dozvolom 2023. godine iznosio je 588 000 i premašio je broj dozvola prije pandemije.
Na kraju, važno je istaći da ovaj trend traje skoro 10 godina da je uzrokovao značajno smanjenje ukupnog stanovništva BiH i Srbije.
Zbog toga narednih godina se može očekivati određeno smanjenje prvih dozvola jer postoji logična demografska veza između opadanja ukupnog broja stanovnika i smanjivanja apsolutnih demografskih gubitaka (prirodnim priraštajem i migracijom). Kako se populacija smanjuje, i apsolutni gubici prirodnim priraštajem i iseljavanjem se često smanjuju.
Ipak teza iz naslova ovog teksta i propaganda o tome kako se ljudi nezadovoljni životom na zapadu vraćaju na ove prostore nema nikakvo uporište u činjenicama.
Izvor: Novi Dani
